-- Bilgisayar

Firewall neden Firewall ? Bilgisayar Terimlerinin Etimolojik Hikayeleri -1


Asıl konuya geçmeden belirtmeliyim ki bu bir etimolojik araştırma yazısı değildir. Günlük hayatımda, işimde sıkça duyduğum, bilgisayarla anlam bakımından doğrudan bir ilişki kuramadığım sözcüklerin kökenlerini araştırmamla, bulduğum hikayelerin yazıya dökülmüş halidir.

Bilgisayar bilimleri günümüzdeki halini alana kadar epey bir terimi kendi bünyesine kattı. Net bir tarih verilmese de bilgisayar bilimlerinin doğuşundan bu yana geçen dört yüz yıllık bir süreden bahsediyoruz. Bu yeni bilim dalı gelişirken ortaya çıkan kavramların isimlendirilmesi ihtiyacı da ortaya çıktı. Burada benim gördüğüm en yaygın kullanılan iki yaklaşım var. Birincisi,  bilgisayar sistemindeki kavramın veya olgunun gerçek hayattaki benzeri/karşılığı bulunur ve bu isim verilir. İkincisi ise durumu açıklayan sözcük öbeğinin kısaltması terim olarak kullanılır. Örneklendirmeden çok açıklayıcı olmayacaktır.

Bazı İngilizce bilgisayar terimlerinin Türkçe’ye çevrildiğinde çok da bir anlam ifade etmediğini görürsünüz (örneğin : cookie ). Bunun temel sebebi dile hakim olmayışımız değil, o bilgisayar teriminin ortaya çıktığı kültürden gelmeyişimizdir. Sıklıkla karşılaştığım bu terimlerin hikayeleri bana hep ilgi çekici gelmiştir. Bu sebeple bulduklarımı paylaşmak istedim. Yazının devamında yukarıda anlatılanla benzer özellikte bazı terimleri inceleyeceğiz.

Bug

 

BUG

Yazılımla uğraşıyorsanız buna son derece aşinasınız demektir. Peki yazılımdaki bir hata için neden Bug sözcüğü seçilmiş dersiniz ?

 

 

 

Bug, mana olarak böcek demektir. Sosyal hayatta türemiş kökeninde doğal olarak kullanılır. Daha çok kullandığı alan programlamadır. (Vikipedi)

En çok söylenegelen hikayeye göre, bilgisayarların ilk yıllarında (oda büyüklüğünde olduğu dönemlerde) anahtarlama için vakum tüpleri kullanılırdı. Bu tüplerin çalıştığında belirli bir ısıya ulaşıp böcekleri çektiği varsayılıyor. Dolayısıyla sistem içine giren böcekler kısa devrelere sebep olup bilgisayarın çalışmasında beklenmeyen durumlar ortaya çıkarabiliyorlar veya tamamen çalışmasını engelliyorlar. Bu durum anlaşıldığında da yazılımcıların yakından bildiği “debugging” yani böcekleri ortadan kaldırma gereği doğuyor. Resmi kayıtlara geçmiş ilk bug raporu 1947 yılında Harvard Mark II bilgisayarında Grace Murray Hopper tarafından tutuluyor. 

Bug Log By Grass Hopper

Bir diğer iddaya göre Edison, Hopper’dan çok daha önce (1873) yaptığı çalışmalarda “bug” ifadesini kullanmıştır. Ayrıntılar

COOKIE

Fortune Cookie – Photo by Miguel Á. Padriñán from Pexels

Fortune Cookie – Photo by Charles Deluvio 🇵🇭🇨🇦

Cookie, nam-ı diğer Çerezler. Bunu internet kullanan herkes en az bir kez duymuştur. Türkçe’ye neden çerez olarak kazandırıldığı konusunda bir fikrim yok, zira hem cookie’nin Türkçe karşılığı değil, hem de yaptığı işi ifade etmiyor.

Çerez, herhangi bir İnternet sitesi tarafından bilgisayara bırakılan bir tür tanımlama dosyası. Çerez dosyalarında oturum bilgileri ve benzeri veriler saklanır. Vikipedi

Daha anlaşılır olmak gerekirse, bir web sitesini ziyaret ettiğinizde ilgili web sitesinin  sonraki ziyaretlerinizde sizi tanıyabilmesi için gerekli verilerini yazabildiği alanlardır. Yani içinde sizinle ilgili ufak, tanımlayıcı bilgiler tutar. Peki neden cookie ?

Cookie ifadesini ilk olarak unix programcıları “Magic Cookie” olarak kullanıyorlar. Sonrasında bir web tarayıcısı geliştiricisi olan Lou Montulli bunu “cookie” olarak bilgisayar literatürüne kazandırıor. Türettikleri bu kelimenin kaynağı ise “Fortune Cookie” yani bizdeki adıyla “şans kurabiyesi”. Çin restoranlarında yemeğin yanında verilirmiş. İçinde sizinle ilgili fal niteliğinde kısa yazılar barındıran bu kurabiyeler yazılımcılara ilham olmuş ve ortaya cookie terimi çıkmış. Bir nevi falım sakız  yani.

 

 

FIREWALL

Bizdeki anlamı olan “Güvenlik Duvarı” da yaptığı işi özetliyor aslında ama bu sözcüğün de ortaya çıktığı kültürde farklı bir kullanımı mevcut. Firewall özetle bilgisayarınızı veya sisteminizi dışarıdan gelecek zararlı etkilere karşı koruyan bir donanım/yazılım çözümüdür. Firewall aslen inşaatta kullanılmaktadır.

Güvenlik duvarı, önceden belirlenmiş bir süre boyunca yangının yayılmasını önlemek için kullanılan yangına dayanıklı bir bariyerdir. Güvenlik duvarları binalar, yapılar, elektrik trafo trafoları arasında veya uçak veya araç içerisinde veya bunların arasında inşa edilir. (Vikipedi)

Firewall – Wikipedi

Dolayısıyla yazının başında bahsettiğim, gerçek hayattaki örneğin bilgisayar terimlerine kazandırılmasının bir örneğini görüyoruz.

Bilgisayar terimlerinde buna benzer çok sayıda devşirme terim mevcut. Devam yazısında bunlardan bahsetmeye devam edeceğim. Selametle.

 

Yorumla

Yorum